İnşaat

1990'ların başında ekonomideki gelişmeye paralel olarak inşaat malzemeleri sanayisi de olumlu gelişmeler göstermiştir. Bu dönemde inşaat malzemeleri üretimi ve ihracatında düzenli artışlar görülmüştür. Ancak 1990'lı yılların ortalarında başlayan yurt içindeki ve yurt dışındaki ekonomik krizlerin 2001 yılına kadar devam etmesi sektörün iç ve dış piyasalarda talep daralmaları ile karşı karşıya kalmasına neden olmuştur. 2002 yılından itibaren kriz ortamından kurtulan ekonomi ile birlikte inşaat malzemeleri sektörü yeniden hareketlenmeye başlamıştır. ABD’de finansal piyasalarda başlayan krizin dünyaya yayılarak oluşturduğu küresel ekonomik krizin 2008 yılında Türkiye’de de hissedilmeye başlaması ile 2008 yılına kadar sürekli büyüyen inşaat sektöründe büyüme yerini küçülmeye bırakmıştır. Türkiye’de 2007 yılında 584 bin daire için yapı ruhsatı alınmışken, 2008 yılında yapı ruhsatı alınan daire sayısı % 14 oranında azalarak 503 bine gerilemiştir.

Çeşitli mal ve hizmet üretimi ile yakın ilişkisi olan ve bünyesinde yoğun bir işgücü barındıran Türkiye inşaat sektöründe yaklaşık 1 milyon 327 bin kişi (çalışan nüfusun yaklaşık % 6’sı) çalışmaktadır. Son dönemde Türk müteahhitlik ve inşaat malzemeleri firmaları Ortadoğu, Orta Asya ve Kuzey Afrika’da önemli inşaat taahhüt işlerinde bulunmaktadırlar. 2008 yılında Türk müteahhitlik şirketleri toplam 23,6 milyar dolar değerinde 562 proje üstlenmişlerdir.

İnşaat malzemeleri üretimi, toplam sanayi içerisinde % 10, imalat sanayisi içerisinde % 12–13 ve ara malı üretimi içerisinde % 30 paya sahiptir. Sektördeki her ürün grubunda 5–10 adet büyük üretici firma bulunmaktadır. Bu firmalar iç pazarın yaklaşık % 7080’ine sahiptirler. Sektörde 6.500 dolayında üretici firma faaliyet göstermektedir.

Türkiye, temel inşaat malzemeleri üretimi ve ihracatı açısından dünyanın sayılı ülkeleri arasındadır. Özellikle çimento, inşaat demiri, demirçelik inşaat aksamı ve ürünleri, plastik ve alüminyum inşaat malzemeleri, seramik, cam, boya, mermer, kablolar, elektrik malzemeleri ve ısıtma - soğutma cihazları, vb. ürünler yüksek üretim miktarıyla iç talebi karşılamakla kalmayıp kalitesi ile uluslararası pazarlarda rekabet avantajı elde etmektedir.

Türk inşaat sektörünün 2009 yılı performansı; küresel ekonomik krizin olumsuz etkileri yanı sıra, TOKİ’nin çok sayıda proje ile konut sektörüne hareket getirmeyi amaçlayan ihaleleri, toplam 2,3 milyar dolar kaynak tahsis edileceği belirtilen GAP, DAP ve KOP adlı bölgesel kalkınma projelerinin eylem planlarına uygun olarak gerçekleşmesi ve kamu altyapı yatırımlarında tarımsal sulama yatırımlarının ön plana çıkması gibi olumlu bir dizi faktöre bağlı olmaya devam edecektir.

2000 ve 2001 yıllarında Türkiye’de yaşanan ekonomik krizler sonucu iç piyasada talebin azalması ile inşaat malzemesi sektörü ihracata çok daha fazla ağırlık vermeye başlamıştır. Kriz sonrası ekonominin toparlanmaya başlaması inşaat malzemesi sektörünü de olumlu yönde etkilemiş, 2002 yılından itibaren sektör ihracatı yükselme eğilimine girmiştir. 2002 yılında 4,1 milyar dolar olan inşaat malzemeleri ihracatı, yılda ortalama % 34 oranında artarak 2008 yılında 23,5 milyar dolara ulaşmıştır. 2008 yılı inşaat Malzemeleri ihracatının 2007 yılına göre artış oranı ise % 47’dir.

Sektör ihracatında demirçelik ürünleri 14,3 milyar dolarlık değeriyle en büyük grubu oluşturmaktadır. Bu grup içinde en çok ihraç edilen ürünler demir - çelik çubuk, profil ve teller (10,3 milyar dolar) ile demir - çelik borulardır (2 milyar dolar). Yalıtımlı kablolar grubu ise 1,2 milyar dolarlık ihracatı ile ikinci büyük gruptur. Üçüncü sırada ise 1,1 milyar dolar ile çimento gelmektedir.

İnşaat malzemeleri 2008 yılında 190 ülkeye ihraç edilmiş olup başlıca pazarlar B.A.E., Irak, Rusya, İngiltere ve Romanya’dır.

1. Demir - Çelik Çubuk, Profil ve Teller, Çivi, Somun, Sıhhi Gereçler, Tuvalet Eşyası Aksamı
2. Demir - Çelik Boru ve Bağlantı Parçaları
3. Demir - Çelikten Diğer İnşaat Aksamları
4. Yalıtımlı Kablolar
5. Çimento
6. Plastik İnşaat Malzemeleri
7. İşlenmiş Taşlar (Mermer, Granit)
8. Alüminyumdan İnşaat Malzemeleri ve İnşaat Aksamları
9. Isıtma ve Soğutma Cihazları
10. Seramik Kaplamalar
11. Demir - Çelik Radyatörler
12. Kilitler ve Donanım Eşyaları
13. Elektrik Malzemeleri
14. Ağaçtan İnşaat Malzemeleri
15. Prefabrik Yapılar
16. Boyalar ve Vernikler
17. Demir - Çelik Vida Cıvata vb. Ürünler
18. Aydınlatma Cihazları
19. Musluklar ve Vanalar

Ülkemizdeki ekonomik gelişmeler inşaat sektörünün hareketlenmesine, dolayısıyla inşaat malzemeleri ithalatının artmasına neden olmaktadır. 2007 yılında 7,1 milyar dolar olan inşaat malzemeleri ithalatı 2008 yılında % 5 oranında artarak 7,5 milyar dolara ulaşmıştır.

Sektörün 2008 yılı ithalatında demir - çelik ürünler 1,9 milyar dolarlık değeriyle en büyük grubu oluşturmaktadır. Isıtma ve soğutma cihazları 1 milyar dolar ile ikinci, elektrik malzemeleri 0,88 milyar dolar ile üçüncü büyük gruptur.

2008 yılında 130 ülkeden inşaat malzemeleri ithal edilmiş olup ithalat yapılan başlıca ülkeler Çin, Almanya, İtalya, Fransa ve İspanya’dır.

1. Isıtma ve Soğutma Cihazları
2. Elektrik Malzemeleri
3. Demir - Çelik Boru ve Bağlantı Parçaları
4. Demir - Çelik Çubuk, Profil ve Teller, Çivi, Somun, Sıhhi Gereçler, Tuvalet Eşyası Aksamı
5. Boyalar ve Vernikler
6. Kilitler ve Donanım Eşyaları
7. Demir - Çelik Vida Cıvata vb. Ürünler
8. Ağaçtan İnşaat Malzemeleri
9. Musluklar ve Vanalar
10. Plastik İnşaat Malzemeleri
11. Aydınlatma Cihazları
12. Yalıtımlı Kablolar

2008 yılında tüm dünyada yaşanan finansal krizin etkileri 2009 yılında ve daha sonraki yıllarda da hissedilmeye devam edecektir. Dünya’nın GSYİH’sı yıllık % 45 civarında büyümekte iken 2008 yılında küresel büyümenin % 2,5 oranına gerileyeceği tahmin edilmektedir. Küresel büyümenin 2009 yılında ise sadece % 1 olacağı ve büyümedeki yavaşlamanın birkaç yıl daha devam edeceği tahmin edilmektedir.

Finansal kriz özellikle Kuzey Amerika ve Batı Avrupa olmak üzere dünyanın büyük bir bölümünü etkilemiştir. Aynı zamanda artan ticari güvensizlik ve kredi koşullarının ağırlaşması nedeniyle inşaat harcamaları da olumsuz yönde etkilenmiştir. 2008 yılında dünya inşaat harcamaları bir önceki yıla göre sadece % 1 oranında artarak 4,8 trilyon dolar olmuştur. Bu dünya inşaat harcamalarında 2002 yılından beri görülen en düşük büyüme oranı olmuştur. Geçmiş yıllarda büyüme oranı % 36 arasında değişmekteydi.

2009 yılında Avrupa, Japonya ve Kuzey Amerika’nın inşaat pazarlarında belirgin düşüşler yaşanacağı tahmin edilmektedir. En fazla beklentinin olduğu pazarlar ise inşaat harcamalarının arttığı Orta Doğu ve Latin Amerika ülkeleridir. Genellikle 2009 yılı için en iyi fırsatlar, gerileyen ihraç pazarlarının, düşen kişi başı gelirlerin, azalan ticari, endüstriyel ve konut inşaatlarının aksine gelişmekte olan ülkelerdeki altyapı pazarlarıdır. Gelişmekte olan ülkelerdeki inşaat harcamaları küresel inşaat harcamalarının yarısı civarındadır. Çoğunun zengin kaynaklara ve büyük para rezervlerine sahip olan bu ülkelerin inşaat harcamalarının orta dönemde önemli ölçüde artacağı tahmin edilmektedir.

Örneğin Çin 1,3 trilyon dolar döviz rezervine sahiptir. Önümüzdeki beş yıl içerisinde Çin hükümeti ülkenin altyapısına (özellikle tren ve karayolu ağlarına ) 600 milyar dolar harcamayı düşündüğünü bildirmiştir.

Körfezdeki petrol zengini ülkeler umut vermeye devam etmektedir. S. Arabistan, Katar ve BAE’de inşaat harcamaları geçmiş yıllardan daha düşük seviyede de olsa halen gelişmeye devam etmektedir.

2008 yılında bazı bölgelerde büyük farklılıklar görülmüştür. ABD’deki düşüşten dolayı, Kuzey Amerika pazarı % 9 oranında düşen inşaat harcamaları ile dünyada en büyük daralmanın yaşandığı bölge olmuştur. Batı Avrupa, Kuzey Amerika pazarı kadar kötü olmasa da herhangi bir büyüme de yaşanmamıştır. Fransa ve Almanya’daki inşaat harcamalarının durgunluktan kurtulması beklenmektedir. Fakat İngiltere, İspanya ve İtalya’da inşaat harcamalarının düşmesi beklenmektedir. Doğu ve batı ülkeler arasındaki büyük farklar olmasına rağmen Doğu Avrupa’daki gelişmenin yavaş olacağı ancak pozitifte kalacağı tahmin edilmektedir.

İhraç pazarlarındaki daralmadan dolayı, Asya bölgesinde inşaat harcamalarının düşmesi beklenmesi gerekirken halen büyüyeceği yönünde tahminler yapılmaktadır. İhracata daha az bağımlı olduğu için Hindistan, inşaat harcamalarındaki büyüme açısından Çin’den daha iyi durumdadır.

2007 yılında inşaat malzemelerinin dünyadaki toplam ithalatı, 2006 yılına göre %26 oranında artarak 643,5 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. İnşaat malzemeleri içerisinde Dünya’da en büyük pazara sahip ürün grubu demir - çelik grubudur. Aydınlatma cihazları, elektrik malzemeleri ve ısıtma soğutma cihazları ürün grupları ise pazar büyüklüğü açısından dikkat çeken diğer önemli ürün gruplarıdır.

1. Demir - Çelik Boru ve Bağlantı Parçaları
2. Elektrik Malzemeleri
3. Demir - Çelik Çubuk, Profil ve Teller, Çivi, Somun, Sıhhi Gereçler, Tuvalet Eşyası Aksamı
4. Isıtma ve Soğutma Cihazları
5. Musluklar ve Vanalar
6. Ağaçtan İnşaat Malzemeleri
7. Kilitler ve Donanım Eşyaları
8. Demir - Çelikten Diğer İnşaat Aksamları
9. Demir - Çelik Vida Cıvata vb. Ürünler
10. Plastik İnşaat Malzemeleri
11. Boyalar ve Vernikler
12. Alüminyumdan İnşaat Malzemeleri ve İnşaat Aksamları
13. Seramik Kaplamalar
14. Çimento
15. İşlenmiş Taşlar (Mermer, Granit)
16. Düz cam, yalıtım camı, cam tuğla

1. ABD
2. Almanya
3. Fransa
4. İngiltere
5. Kanada
6. Çin
7. Rusya
8. Japonya
9. İspanya

60 adet çimento fabrikasının faaliyet gösterdiği Türk çimento sektöründe 9,6 bin’den fazla kişi çalışmaktadır. 2008 yılı çimento üretim miktarı bir önceki yıla göre % 4,4 oranında artarak 51,4 milyon ton olmuştur. 2008 yılında iç piyasadaki talebin % 4,4 oranında daralması üreticileri dış piyasaya yöneltmiş ve çimento ihracatı % 95 oranında artış göstermiştir.

Türkiye dünyada en fazla çimento ihracatı yapan dördüncü ülkedir. Türk çimento sektörü 2008 yılında 1,1 milyar dolar değerinde ihracat gerçekleştirmiştir. Başlıca ihraç pazarları, Rusya Federasyonu, Irak ve Suriye’dir.

Demir - çelik sektörü sadece inşaat malzemeleri alanında değil otomotiv, elektronik, gemi inşa gibi pek çok alanda üretime ve gelişime katkısı olan bir sektördür. Nitekim kişi başı vasıflı çelik tüketimi, ülke kalkınmışlık düzeyinin bir ölçüsü olarak kabul edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde kişi başına demir çelik tüketimi 400–500 kg civarında iken bu rakam Türkiye’de 2007 yılı itibariyle 319 kg düzeyindedir.

Türkiye, 2008 yılında 26,8 milyon tonluk ham çelik üretiminde bulunmuştur. Üretim 3 adet entegre tesis (Erdemir, İsdemir, Kardemir) ve 19 elektrikli ark ocaklı tesis olmak üzere toplam 22 tesis tarafından gerçekleştirilmektedir. Sektörde yaklaşık 33 bin kişi istihdam edilmektedir. İnşaat sektöründe yoğun şekilde kullanılan demir - çelik uzun ürünlerinin (çubuk, profil) 2008 yılı üretimi 22,2 milyon tonun üzerindedir. Türkiye, bu alandaki üretimi ve 14,4 milyar dolarlık ihracatı ile dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer almaktadır. Başlıca pazarlarımız BAE, Katar ve Romanya’dır.

Türkiye döküm sanayi üretimi 2008 yılında 1,26 milyon tona ulaşmış ve 4,7 milyar doların üzerinde ihracat gerçekleştirmiştir. Türk döküm ürünleri sektöründe büyük, orta ve küçük ölçekli olmak üzere toplam 1.189 döküm firması üretimde bulunmaktadır. Türk dökümhaneleri yerli sanayimizin birçok dalında kullanılan alaşımlı ve alaşımsız demirden mamul her çeşit döküm parçalarını üretebilmektedir.

Türkiye, inşaat sektörüne yönelik her türlü boru ve bağlantı parçaları ve döküm parçaları üretmektedir. Türkiye demir çelik boru ve bağlantı parçaları ihracatı 2008 yılında 2 milyar doların üzerinde gerçekleşmiştir.

Türkiye'nin yıllık cam üretiminin yaklaşık % 90’ını gerçekleştiren Türkiye Şişe Cam Fab. A.Ş.’nin bünyesinde 26 firma bulunmaktadır. Türkiye Şişe Cam Fab. A.Ş. dışında sektörde 20 civarında büyük ve orta ölçekli firma faaliyet göstermektedir olup sektör dünya cam üretiminin %8’ini gerçekleştirmektedir. Cam sektöründeki istihdam sayısı 17 bin civarındadır.

2008 yılı inşaat sektörüne yönelik cam üretimi 1 milyon tonun üzerindedir. 2008 yılında ihracat 2007 yılına göre %70 artarak 126 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Cam ürünlerinin en fazla ihraç edildiği pazarlar Rusya, Ukrayna ve Kazakistan’dır.

Türk seramik ürünleri ihracatının büyük bir kısmını inşaatlarda yer ve duvar kaplaması olarak kullanılan seramik kaplamalar oluşturmaktadır. Seramik kaplamalar sektöründe 24 firma üretim yapmaktadır. Sektörde yer alan firmalar modernizasyon yatırımları ile teknolojilerini sürekli olarak yenilemişler ve bu süreç içinde Türkiye seramik kaplama sektörü dünya standardını yakalayarak dünya ölçeğinde kaliteli ürün üretir duruma gelmiştir. Sektörün 2007 yılı üretimi 260 milyon m2 ve ihracatı 475 milyon dolardır. 2008 yılı ihracatı ise bir önceki yıla göre % 9 oranında artarak 517 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Türk seramik kaplama malzemelerinin en fazla ihraç edildiği ülkeler Almanya, İsrail ve İngiltere’dir.

Türk seramik sağlık gereçleri sektöründe 40 üretici firma faaliyet göstermektedir. Sektörün 2007 yılı üretimi 260 bin ton ve ihracatı 198 milyon dolardır. 2008 yılında ise ihracat 176 milyon dolar olmuştur. En fazla seramik sağlık gereçleri ihracatı yapılan ülkeler İngiltere, Almanya ve Fransa’dır.

Tahmini 5,2 milyar m³ rezervi ile Türkiye, dünya mermer rezervinin yaklaşık % 40'ına sahiptir. Renk ve desen çeşidi 200’ü aşan Türk mermerleri inşaat sektöründe taban, iç duvar ve dış cephe kaplamalarında yaygın olarak kullanılmaktadır.

Türk doğal taş sektöründe toplam 7.200 işletme faaliyet göstermektedir. Sektörde 220 binden fazla kişi istihdam edilmektedir.

2007 yılında Türkiye’de 2,8 milyon metrekare mermer, 995 bin metrekare traverten ve 252 bin ton granit çıkartılmıştır. İşlenmiş doğal taş ihracatımız 2008 yılında 939 milyon dolar olmuştur. İhracatımızın % 33’ü ABD’ye yapılmaktadır.

Son yirmi yıl içinde plastik inşaat malzemelerinde, özellikle de plastik kapı ve pencere üretimi ve tüketiminde büyük bir artış olmuştur. Plastik kapı ve pencere sektörünün yıllık üretim kapasitesi 370 bin ton dolayındadır. Plastik inşaat malzemeleri ile ilgili olarak; sektörde 50 firma PVC profil üretmekte, 10.000’in üzerinde üretim atölyesi bulunmakta ve 100 binin üzerinde kişi çalışmaktadır.

2007 yılında yaklaşık 300 bin ton PVC profil üretimi gerçekleştirilmiştir. Türkiye, PVC profil üretiminde Almanya’dan sonra Avrupa’nın ikinci büyük üreticisi konumundadır. 2007 yılı plastik inşaat malzemeleri ihracatı 990 milyon dolar olmuştur. Başlıca ihraç pazarlarımız Rusya, Irak ve Romanya’dır.

Türk boya sanayisinin kurulu kapasitesi yaklaşık 800 bin tondur. 2006 yılında ekonomideki canlanmaya paralel olarak boya üretimi de 528 bin tona yükselmiştir. Sektörde 350 firma üretim yapmaktadır ve 200 binden fazla kişi çalışmaktadır. Türkiye üretim olarak Avrupa'da altıncı sıradadır.

Son üç yılda sürekli artış gösteren inşaat boyaları ihracatı 2007 yılında 200 milyon dolara ulaşmıştır. İnşaat boyaları ihracatında başlıca ülkeler, Rusya, Azerbaycan ve Gürcistan'dır.

Türkiye 21,2 milyon hektar ormanlık alana sahiptir. Ağaç türleri bakımından zengin olan Türkiye’de 76’sı ülkemize özgü 584 ağaç türü bulunmaktadır.

Türkiye’de 8.000 civarında ağaç işleyen tesis bulunmaktadır. Son yıllarda önemli gelişme gösteren Türk ağaç ürünleri sektörü, kapı, pencere, mutfak ve diğer mobilyaların üretiminde uluslararası standart ve kaliteye ulaşmıştır.

Ahşap inşaat malzemelerinin 2008 yılı ihracatı bir önceki yıla göre %19 artarak 313 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Başlıca ihraç pazarlarımız, İran, Azerbaycan ve Rusya’dır.