Türkiye'de Bakliyat Üretimi

Ülkemizde bitkisel ürünler üretiminde baklagiller büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde özellikle 1980’li yıllardan itibaren yemeklik tane baklagiller üretimine büyük önem verilmeye başlanmış ve ülke genelinde uygulanan üretimi artırıcı çeşitli projeler sayesinde bakliyat üretimimiz önemli ölçüde artış göstermiştir. Bu artışta kırsal kalkınma projeleri ile özellikle nadas alanlarının daraltılmasına yönelik uygulanan projelerin büyük etkisi olmuştur. Toplam bakliyat üretimindeki artış esas itibariyle mercimek ve nohut üretimindeki artıştan kaynaklanmıştır. Bu artışlar nedeniyle Türkiye dünya mercimek ve nohut üretiminde en büyük üretici ülkelerden birisi olmuştur.

2007 yılı verilerine göre ülkemizde toplam işlenen tarım alanları 24,9 milyon hektar olup, bunun 17,1 milyon hektarlık kısmında tarla ürünleri yetiştirilmektedir. tarla ürünleri ekilen alanların üçte ikilik kısmı tahıllara tahsis edilmiş olup, ekiliş alanı bakımında baklagiller tahıllardan sonra en önemli yeri tutmaktadır. Tarla ürünleri ekilen alanın yaklaşık %6,8’inde (1,2 milyon hektar) yemeklik baklagiller yetiştirilmektedir.

Bakliyat olarak tabir edilen altı yemeklik tane baklagil içerisinde 504 bin hektarla nohut ilk sırayı almakta, nohutu 389 bin hektarla mercimek, 109 bin hektarla kuru fasulye, 11 bin hektarla bakla, 3 bin hektarla börülce, 1300 hektarla da bezelye takip etmektedir. Ülkemizde mercimek ekiliş alanlarının yaklaşık %90’ını kırmızı mercimek oluşturmaktadır. 1980’li yıllarda tek başına 350 bin hektara kadar ulaştığı görülen yeşil mercimek ekiliş alanları 1990’lı yıllardan itibaren sürekli azalma göstermiş ve içinde bulunduğumuz yıllarda da 30 bin hektara kadar gerilemiştir.

Üretim miktarı açısından da ülkemizde üretilen bakliyat içerisinde nohut ve mercimek en önemli yeri tutmaktadır. 2007 yılı itibariyle ülkemiz toplam yemeklik baklagiller üretimi 1 milyon 221 bin ton olup bunun içerisinde nohutun payı %41,4, mercimeğin payı %43,8, fasulyenin payı %12,6, baklanın payı %1,7, bezelye ve börülcenin payı ise toplam %0,5’dir. 2008 yılında ise Güneydoğu Anadolu Bölgemizde hüküm süren kuraklık nedeniyle kırmızı mercimek üretimimiz önemli ölçüde azalma göstermiş ve 508 bin ton olan üretimimiz 112 bin tona gerilemiştir. Kırmızı mercimek üretimimizin azalması nedeniyle toplam bakliyat üretimimiz de 859 bin tona gerilemiştir. Bakliyat ürünleri içerisinde bezelye ve börülce üretimde olduğu gibi ihracatımızda da önemli bir yer tutmamaktadır.

Ülkemizde organik bakliyat üretimi de gittikçe artış göstermektedir. 2007 yılı itibariyle organik bakliyat üretimimiz 20 bin tonun üzerinde gerçekleşmiş olup, bu üretimin önemli bir kısmını nohut ve mercimek oluşturmaktadır. Ülkemizde özellikle dış pazarlara yönelik organik bakliyat üretiminin desteklenmesinde yarar görülmektedir.

Ülkemizde mercimek üretiminde son yıllarda kırmızı mercimek üretimi ağırlık kazanmıştır. 1980’li yılların başında 300 bin tona kadar ulaştığı görülen yeşil mercimek üretimimiz sürekli azalma göstererek içinde bulunduğumuz yıllarda 30 bin tona gerilemiştir. 2007 yılı gerçekleşen üretim verilerine göre toplam 535 bin ton olan mercimek üretimimizin %95’ini kırmızı mercimek, %5’ini ise yeşil mercimek üretimi oluştururken, 2008 yılı üretimimizin %19’unu yeşil mercimek, %81’ini de kırmızı mercimek üretimi oluşturmuştur.

Ülkemiz bakliyat üretimi ülke geneline yayılmış olmakla beraber Güneydoğu Anadolu, Orta Anadolu ve Geçit bölgeleri ile Marmara Bölgesinin güneyi üretimin en yoğun olduğu bölgelerdir. Genel olarak; kırmızı mercimek Güneydoğu’da, yeşil mercimek, nohut ve kuru fasulye Orta Anadolu ve geçit bölgelerinde, bakla Ege ve Güney Marmara’da bezelye ise Orta Anadolu ve Marmara’da en fazla yetiştirilmektedir. İller itibariyle üretimde ise kuru fasulye üretiminde Konya, Maraş, Karaman, Erzincan ve Samsun illeri, nohut üretiminde Konya, Diyarbakır, Uşak, Kütahya ve Yozgat illeri, kırmızı mercimek üretiminde Şanlıurfa, Diyarbakır ve Mardin illeri, yeşil mercimek üretiminde Yozgat, Çorum, Ankara ve Konya illeri, bakla üretiminde Muğla, Çanakkale ve Balıkesir illeri, bezelye üretiminde ise Konya, Bursa, Tunceli ve Hatay illeri ön plana çıkmaktadır.

Daha önce de belirtildiği gibi ülkemizde en fazla yetiştiriciliği yapılan iki bakliyat türü nohut ve mercimektir. Nohut, yemeklik tane baklagiller içerisinde kuraklığa en dayanıklı olandır. Nohut üretimi, kışları ılık geçen batı bölgelerimizde kışlık, Orta Anadolu ve geçit bölgelerimizde ise yazlık olarak üretilmektedir. Kırmızı mercimek üretimi kışlık olarak Güney Doğu Anadolu Bölgesinde, yeşil mercimek üretimi ise yazlık olarak Orta Anadolu ve Geçit Bölgelerinde yapılmaktadır.